تبلیغات
کتاب باز - حقیقت دموکراسی

حقیقت دموکراسی

پنجشنبه 4 آبان 1391 04:55 ب.ظ

نویسنده : علی نیلی
ارسال شده در: بازنشر ،

نگاهی به کتاب «حقیقت دموکراسی»؛*

دموکراسی علیه دموکراسی

درست یک سال پیش در چنین روزهایی، برخی اخبار از اعتراض مردم در اروپا و آمریکا به سیاست های اجتماعی و اقتصادی حاکم بر این کشورها حکایت داشت و از پس این خبرها بود که تحلیل های ساده انگارانه کارشناسان وطنی، پایان لیبرال دموکراسی را نوید می داد. مجریان خبر رسانه ملی، هیجان زده از اشغال وال استریت می گفتند و آشوب های لندن و تحلیلگران میهمان، با برشمردن برخی تناقضات و نقص های لیبرال دموکراسی، فروپاشی آن را در آینده ای نزدیک وعده می دادند. این-گونه تحلیل ها البته از یک وجه، چندان هم عجیب نبود؛ کارشناسان سیاسی و تحلیلگران ما، (حداقل آنان که میهمان بخش-های خبری سیما بودند) نمی دانستند چهل و چند سال پیش، «جنبش می 68» چنین امیدی برای مخالفان نظام سرمایه-داری پدید آورده بود. عده ای دانشجو به خیابان آمدند، کارگران و مردم را با خود همراه کردند و چند روزی علیه دولت شوریدند و علیه نظام مسلط شعار دادند. آنان گرچه گاه پرچم داس و چکش هم برمی افراشتند، اما نه برای نان شعار می دادند و نه برای مسکن و نه حتی برای آزادی. می خواستند «ناممکن» را تجربه کنند.

تجربه می 68، برای روشنفکران چپ، که دل در گرو آموزه های مارکس داشتند اما از اتفاقات نیمه سرخ جهان سرخورده بودند، تجربه مبارکی بود. آنان دریافتند نظام مسلط به این آسانی عرصه را به رقبا وانمی گذارد و با ترساندن توده ها از خطر کمونیسم، به راحتی قدرت را در دست می گیرد. دو دهه بعد که امپراتوری سرخ فروریخت، روشنفکران تیزهوشی بودند که مطمئن شوند راه مبارزه با سرمایه داری پیش رونده، پاس داشت و «این همانی»کردن ارزش های آن است. پس تعجبی ندارد که فیلسوفی چپ گرا، مفتخر به جنبش می 68، بگوید: «به هر تقدیر تفکر از [مساله] دموکراسی منحرف شد و در بهترین حالت توانست آن را هم چون شر کمتر به حساب آورد. اما در این صورت، دموکراسی ناگزیر مستلزم وضعیت استثمار یا وضعیت ابتذال و میان مایگی می شد، دو وضعیتی که اتفاقا خیلی راحت با هم ترکیب و هم راه می شدند و این گونه بود که سیاست دموکراتیک به ورطه انکاری دوگانه درغلتید: انکار عدالت و انکار والامنشی.»

ژان-لوک نانسی در «حقیقت دموکراسی» بر آن است که جنبش می 68، ترک های عمیقی بر پیکره الگوی سرمایه داری وارد آورده است چون توانسته «دموکراسی مدیریتی» را به چالش بکشد و بپرسد «نفس حقیقت دموکراسی» چیست؟ به عبارت دیگر او نظام مسلط در غرب را به سوءاستفاده از ارزشی والا به نام دموکراسی متهم می کند که دیگر «روح» ندارد و مدعی است «اندیشه 68» به آگاهی عمومی از این حقیقت منجر شد که در نظام مسلط، دموکراسی بهانه ای است برای مقید کردن عده ای و اقتدار بخشیدن به عده ای دیگر.

نانسی بی مهابا به الگوی لیبرال دموکراسی موجود حمله و به ظرافت از میراث مارکس یاد می کند تا ریشه های چپ جنبش 68 را هم به رخ بکشد: «دموکراسی هنوز آن طور که باید و شاید به این واقعیت اذعان نکرده که به یک معنا «کمونیستی» هم هست، زیرا در غیر این صورت چیزی نیست جز مدیریت ضروریات و احتیاجات اولیه، چیزی بی روح، فاقد عنصر میل، عاری از حیات و بی معنا.»

نویسنده در بخش دوم کتاب، «معناهای دموکراسی» را مورد توجه قرار می دهد و با انتقاد از بدیهی فرض کردن مقبولیت نظام سیاسی مبتنی بر دموکراسی، می گوید: «صرف دموکرات بودن، بدون پرسش از معنای دموکراسی ناممکن است.» در اینجاست که مفاهیمی چون جامعه، اجتماع، امر سیاسی، الاهیات سیاسی و... در فلسفه سیاسی غرب را مرور می کند و در نهایت دموکراسی را جداکننده و در عین حال پیونددهنده «امر مشترک یا معنا» و «امر سیاسی یا قدرت» می خواند. او در انتها، این پرسش را که «آیا همه چیز سیاسی است؟» پاسخ می دهد و می گوید دموکراسی، برخلاف آن چه در الگوی مسلط رایج است، باید بجای یکی کردن بینش ها و فهم ها و تلقی ها، فضا را برای سیاست ورزیدن بگشاید تا «هستی مشترک» انسان ممکن شود.

«حقیقت دموکراسی» نشان می دهد که چگونه متفکری چپ گرا، در پاسخ به راست گراترین رئیس جمهور فرانسه نیکولا سارکوزی که می 68 را موجب انحطاط جامعه دانسته بود، با ارزش های سرمایه داری به جنگ آن می رود و نظام لیبرال دموکراسی را تهی از روح دموکراسی می خواند و به این ترتیب، ضمن ارج گذاشتن به ارزشی جهانی (یا در حال حاضر جهانی شده)، ارزش های خود را به میان می آورد و می پروراند. البته این فقط نانسی نیست که به بهانه دفاع از جنبش 68، لیبرال دموکراسی موجود را تخطئه می کند. برای نمونه ژیل دلوز هم گفته بود: «می 68 نه پیامد یک بحران و نه واکنشی به یک بحران بود، بلکه دقیقا برعکس؛ این بن بست های بحرانی کنونی فرانسه اند که مستقیما از ناتوانی جامعه فرانسه در هضم می 68 ناشی شده اند...» و این یعنی هرج ومرجی که امروز الگوی مسلط لیبرال دموکراسی در جهان به وجود آورده، به مخالفانش آن قدر اعتماد به نفس داده که ایده های جدید طرح کنند؛ ایده هایی که از فهم درست صورت مساله، درک فلسفه سیاسی و بازخوانی درست تاریخ شرق و غرب نشات گرفته است. کاش کارشناسان و تحلیلگران وطنی هم صورت مساله را خوب بخوانند... 

نویسنده: ژان لوک نانسی

مترجم: پویا ایمانی

ناشر: مرکز

شابک:

قطع: رقعی

قیمت: 3900 تومان

 

*منتشر شده در شماره 30 هفته نامه نگاه پنجشنبه، 4 آبان 1391.




دیدگاه ها : شما گفتید
آخرین ویرایش: - -