تبلیغات
کتاب باز - معمای هویدا

معمای هویدا

شنبه 21 بهمن 1391 11:23 ب.ظ

نویسنده : علی نیلی
ارسال شده در: معرفی و مرور ،

طولانی ترین دوره تصدی نخست وزیری در ایران، از امیرعباس هویدا چهره ای جذاب برای تاریخ پژوهان و سیاستمداران ساخته است به ویژه آنکه پس از تحولات بعد از دوم خرداد 1376، سئوالاتی درباره نحوه دستگیری، محاکمه و اعدام او مطرح شد که اغلب هم بی جواب ماند. چندی بعد در ابتدای دهه 80، کتابی درباره هویدا منتشر شد که بحث های بسیاری را پدید آورد و مخالفان و موافقان بسیاری یافت. نویسنده کتاب دکتر عباس میلانی بود که در کتابش با نام جذاب «معمای هویدا»، زندگی و زمانه این چهره پرابهام را روایت میکرد؛ روایتی که نه تاریخ صرف است، نه داستان سرایی تاریخی، نه تحلیل تاریخ و نه افشای حقایق جدید تاریخی اما در عین حال شامل همه اینها هم هست.

میلانی در شانزده فصل درباره هویدا سخن گفته است. او به زیرکی در فصل اول، حرف آخر را می زند و با لحنی که با هر متر و معیاری سنجیده شود دلسوزانه به نظر می رسد، بر قربانی بودن (و شدن) هویدا تاکید می کند بدون آنکه زندانی مدرسه رفاه را به جوخه اعدام سپرده باشد. فصل دوم و سوم به گذران کودکی و نوجوانی هویدا در بیروت و پاریس اختصاص دارد که در ضمن آن، به شکلگیری شخصیت و طرز تفکر او اشاره هایی می شود. در فصل بعد از بازگشت هویدا به ایران پس از بیست سال و اقامت 2 ساله اش در تهران سخن می رود. در فصل پنجم باز دوره ای دوساله از زندگی او (بازگشتش به پاریس در 1323) بررسی شده و در همین فصل است که میلانی با تکیه بر اسناد محرمانه وزارت خارجه فرانسه، اتهام دست داشتن هویدا در قاچاق ارز و طلا از سوئیس به فرانسه را با قطعیت تمام رد می کند. فصل «سال های سرگردانی» از انتقال هویدا به کنسولگری ایران در اشتودگارت آلمان و همراهی اش با عبدالله انتظام آغاز می شود و با ماجرای لژهای فراماسونی و عضویت در این تشکیلات ادامه می یابد، از آشنایی او با حسنعلی منصور و استخدامش در شرکت نفت سخن می گوید و در نهایت به آشنایی با همسر آینده اش ختم می شود. فصل بعد به تحولاتی اختصاص دارد که انقلاب سفید در فضای سیاسی ایران به وجود آورد و موجب بالاآمدن و زیر رفتن جریلنات مختلف سیاسی شد. یکی از محصولات این تحولات را می توان شکلگیری کانون مترقی دانست که فصل هشتم کتاب به آن اختصاص دارد. فصل نهم به پایان کار حسنعلی منصور و نخست وزیر شدن امیرعباس هویدا می پردازد. فصل بعد، روایتی است از اقدامات اصلاحی هویدا در سال های ابتدایی کارش و از جمله برگزاری جلسه ای با نویسندگان معترض به سانسور. ضمن آن که با بررسی برخی از یادداشت های ایام جوانی نخست وزیر، ریشه های فکری او بررسی شده است. فصل یازدهم با عنوان «سیاست در پمپئی ی نفت خیز» به چالش های دولت در اداره کشور می پردازد؛ دخالت شاه و برخی افراد خاندان سلطنتی، نبود روحیه کارجمعی، نضج گیری گروه های مخالف و... و مواجهه هویدا با بحران ها موضوع اصلی این فصل است. فصل دوازدهم و سیزدهم هم به نوعی ادامه فصل یازدهم اند. در این دو فصل از روابط کاری و شخصی هویدا با اشخاصی مانند عالیخانی و اردشیر زاهدی و اسدالله علم و لیلا و فریده امامی و ملکه گرفته تا اقتدارگرایی روزافزون شاه، شوک قیمت نفت، عطش خرید تسلیحات و... سخن رفته است. فصل چهاردهم «قربانی» نام دارد که داستان دستگیری نخست وزیر سابق را گفته است و فصل بعدی، «قاضی انقلاب» که شرح انتقال او به زندان مدرسه و محاکمه اش است. فصل پایانی کتاب هم عاقبت کار امیرعباس هویدا را شرح داده است.

دکتر میلانی در کتاب خود هم داستان گفته (ازدواج هویدا و لیلا امامی)، هم از حقایقی تاریخی پرده برداشته (دست نداشتن هویدا در قاچاق)، هم نظریه پردازی کرده (شباهت نظریه متالهین شیعه به نهیلیست های قرن نوزدهم روسیه و تاثیرش بر روشنفکران ایرانی). در جای جای کتاب انتقاداتی را متوجه شخصیت مورد بررسی اش می کند، از جمله جهان وطنی بودنش و بی اعتنایی اش به زبان و فرهنگ کشورش، یا اجازه دادنش به شاه که رسوم نخست وزیری را به او «بیاموزد»، یا کنار نرفتن اش از قدرت هنگامی که دخالت های شاه از حد گذشت مانند انتظام. اما نمی توان منکر این شد که زبان و اندیشه خالق کتاب، به واقع هویدا را یک «قربانی» می داند که «مظلومانه» جان باخته است اما این سئوال پاسخ نمی یابد که واژه «مسئولیت» در قاموس یکی از مطلع ترین و پرسابقه ترین دولتمردان ایرانی چه معنایی داشت؟ هوشمندی و فراست سیاستمداری در قواره نخست وزیر، کی و کجا باید تجلی می یافت؟ تکنوکراتی جهان دیده و روشنفکر، چرا به «سیستمی» تن دهد که برای رئیس دولت نیز هیچ اختیاری قائل نیست؟ رفتار غیرقابل دفاع آیت الله خلخالی در برخورد با هویدا، رفتارهای 13 ساله او را قابل دفاع می کند؟ اگر نه، هویدا قربانی چیست و کیست؟ این سئوالات را اگر پاسخی می بود، ارزش پژوهش دکتر میلانی را دوچندان می کرد.

اطلاعات کتاب: معمای هویدا در سال 1380 منتشر شد و بلافاصله مورد انتقاد جریان سیاسی مخالف دولت اصلاحات قرار گرفت که اعتقاد داشتند محتوای آن «تطهیر عوامل و کارگزاران رژیم پهلوی» و زیرسئوال بردن انقلاب است. این مجادلات به مطرح شدن بیشتر نام کتاب منجر شد و مقاومت مسئولین وقت ارشاد مانع توقیف آن شد تا جایی که تا سال 1378 کتاب 19 بار تجدید چاپ شد اما پس از محدودیت های ایجادشده برای نشر اختران، این عنوان ناشر هم امکان تجدید چاپ پیدا نکرد.

کتاب در 560 صفحه و 16 فصل تنظیم شده و دارای یادداشت های توضیحی، نمایه و چند عکس کمتر دیده شده (تا 10 سال پیش) است و از آنجا که نام مترجم در آن نیامده است، می توان نتیجه گرفت که ترجمه را خود نویسنده انجام داده است.

نویسنده: عباس میلانی

ناشر: اختران

شابک: 0-59-7514-964-978

نوبت چاپ: هجدهم، 1386

قطع: رقعی

قیمت: 560 صفحه، 6600 تومان 




دیدگاه ها : شما گفتید
آخرین ویرایش: شنبه 4 دی 1395 02:20 ق.ظ