تبلیغات
کتاب باز - قدرت سیاسی در اندیشه ایرانی

قدرت سیاسی در اندیشه ایرانی

دوشنبه 30 بهمن 1391 03:19 ق.ظ

نویسنده : علی نیلی
ارسال شده در: بازنشر ،


به بهانه چاپ سوم قدرت سیاسی در اندیشه ایرانی؛

تولد نارس مفهوم دولت*

قدرت سیاسی در اندیشه ایرانی، رساله ای کوتاه از علی اصغر حقدار است که به بررسی اندیشه حکومت در سرزمین های اسلامی، به خصوص ایران می پردازد.

نویسنده با بررسی آرا و نظرات عده ای از اندیشه ورزان اسلامی، نشان می دهد چگونه آئین کشورداری در هر دوره به یکی از مفاهیم حکومت، امارت، خلافت، سلطنت و ولایت تحول می یابد و در این رهگذر، حاکم و امیر، خلیفه سلطان یا والی بر رعایا مسلط می شود.

حقدار ابتدا اندیشه سیاسی در ایران دوره میانه را بررسی می کند. نویسنده از سقیفه به عنوان آغاز اختلافات سیاسی در جهان اسلام و شکل گیری دو جریان تشیع و تسنن یاد می کند و سپس به اجمال تبدیل خلافت به سلطنت را ریشه یابی و نحله های فکری زمان را معرفی می کند. «مفاهیم سیاسی و ارشادنامه ها» و «پیشوایی در رهیافت کلامی» عناوین دیگر فصول دفتر اول کتابند.

نویسنده در فصلی با عنوان فلسفه سیاسی و ملکداری، گزارشی از نظرات متکلمان شیعه و سنی در رابطه با کشورداری را ارائه می کند و البته بیش از آنکه به تأثیر اتفاقات سیاسی در تحول اندیشه ها بپردازد، از تلاش های فکری و تغییرات کلامی نزد اندیشمندان سیاسی (بدون واکاوی بستر سیاسی آن) سخن می گوید.

در دفتر دوم، اندیشه های سیاسی میرزای نائینی با شرح بیشتری گزارش شده است. نویسنده عصر میرزای نائینی را عصر انقلاب در زیرساخت های فکری ایرانیان عنوان می کند و با این توجیه، بیشتر از تمام اندیشمندان قبل، بدان توجه نشان می دهد. در مقدمه حقدار می خوانیم: «مقامی که فارابی در غروب تمدن باستانی ایران به خود اختصاص داده، نائینی در سپیده دم فرهنگ مدرن ایرانی و ظهور اندیشه سیاسی جدید از آن خود کرده است؛ نائینی به درستی دریافته بود با مفاهیم و مقولات سنتی نمی توان پدیده نوپیدای مشروطیت و نظام سیاسی تازه تاسیس را تبیین کرد. به همین خاطر با تکیه بر آرا و افکار منوالفکران عصر مشروطه و آگاهی اجمالی که از اندیشه های مدرن داشت، به کاوش در نظام مشروطه پرداخت... رساله تنبیه الامه و تنزیه المله میرزامحمدحسن نائینی از جهت این که با طرح مفاهیم نوین سیاسی و مضامین سنتی تالیف شده و حلقه ارتباطی را در نظام اندیشگی دو ساحت قدیم و جدید در خود جای داده، از اهمیت بسزایی برخوردار است.»

روشن است که سخن  گفتن از تاریخ معاصر، بدون مد نظر قرار دادن اتفاق بزرگی چون انقلاب صنعتی در غرب و اثر آن بر شرق، انقلاب های فکری و تولد مدرنیسم ممکن نیست.

نائینی در بحبوحه این انقلاب، درست زمانی پا به عرصه فکری ایران گذاشت که جدال سنت و مدرنیسم آغاز شده بود و افکار تازه، بر پیکره افکار سنتی ترکی عمیق انداخته بود. نویسنده نشان می دهد میرزای نائینی برای برون رفت از بحران فکری در میان اندیشمندان مسلمان، کوشش های بسیار نمود و سعی کرد پلی میان اندیشه های سنتی و مدرن بزند. علی رغم این کوشش ها البته، همانند تمام دیگر پدیده ها، مفاهیم سیاسی مدرن ناقص به ایران آمد. یعنی به دلیل تمام محدودیت های اجتماعی و فرهنگی و سیاسی آن روز، نائینی هم مجال تعمیق مفاهیم مدرن، روشن کردن نسبت آنها با اندیشه اسلامی و راه حل نهادی کردن آن را نیافت. به این ترتیب دولت-ملت، جمهوری، پارلمان، آزادی و هزاران مفهوم دیگر همگی وارد ادبیات سیاسی ایرانیان شدند، بدون آن که بلوغ پذیرش آن به وجود آمده باشد.

کتاب نشان می دهد حتی میرزای نائینی نیز در پاره ای از مسائل دچار بن بست فکری شده و چاره را در مسکوت گذاشتن مسئله دیده و یا به دلیل شرایط، مجبور به سکوت شده است.

همان طور که اشاره شد، نویسنده بسیار موجز و خلاصه از سیر تاریخی شکل گیری اندیشه سیاسی در ایران و سیره تاریخی آن سخن می گوید. با این حال اثر او، باز هم از غفلت تاریخی ما خبر و نشان می دهد چگونه پایمان را از سنت بلند کردیم و چون جایی در مدرنیته برایش نیافتیم، همچنان پا در هواییم.

این کتاب به همت نشر کویر به بازار نشر عرضه شده و پس از دو سال، به چاپ سوم رسیده است.

 

*عصر اقتصاد، پنج شنبه، 4 خرداد 1385 




دیدگاه ها : شما گفتید
آخرین ویرایش: دوشنبه 30 بهمن 1391 03:18 ب.ظ