تبلیغات
کتاب باز - ایران بین دو انقلاب

ایران بین دو انقلاب

شنبه 28 اردیبهشت 1392 03:20 ق.ظ

نویسنده : علی نیلی

از معدود پژوهش ها درباره تاریخ معاصر ایران است که از منظر جامعه شناسی سیاسی، تحولات قریب به 70 سال، از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی را بررسی کرده است. پروفسور یرواند آبراهامیان در کتاب، برای نخستین بار تاثیر متقابل نیروهای سیاسی و حکومت را در ایران طرح و تبیین می کند و بر این اساس، دلایل منجر به انقلاب مشروطه و بعد تحولات دوره پهلوی و دلایل وقوع انقلاب 57 را احصا می کند. جمله ای که نویسنده به نقل از تامسون بر پیشانی کتاب خود گذاشته، به خوبی رویکرد او به مفهوم «طبقه» و تاثیر و تاثر «نیروهای اجتماعی» بر سیاست ایرانی را نشان می دهد: «... طبقه اجتماعی یک بخش از ماشین نیست بلکه طرز کارکردن و حرکت آن است. طبقه، منافع این گروه و آن گروه نیست، بلکه تضاد منافع است؛ گرما و صدای غرش حرکت ماشین است... طبقه ساخت نیست بلکه واقعه و حرکت است» به این ترتیب آبراهامیان نظریه خود را بر مبنای «گروه های قومی» و «طبقه اجتماعی» صورت بندی می کند و گرچه نتیجه مشابهی با سایر پژوهشگران گرفته است –اینکه انقلاب 57 ناشی از توسعه ناهمگون در دوره پهلوی دوم بود- اما یافته هایش درباره گروه های سیاسی و احزاب، طبقات اجتماعی، نیروهای مذهبی و کنش سیاسی آنان با دولت مستقر در هر دوره منحصر به فرد است.

یکی از مهمترین فصول کتاب، که مهمترین یافته های پژوهش نیز محسوب می شود فصلی است که به شکل گیری، حیات و سقوط حزب توده ایران می پردازد. ایده اصلی کتاب حاضر، بررسی پایگاه اجتماعی حزب توده بوده است. نویسنده، به گفته خود قصد داشته در ابتدا به این پرسش پاسخ دهد که چگونه یک سازمان سیاسی «آشکارا غیرمذهبی، رادیکال و مارکسیست توانست در کشوری با ویژگی های برجسته تشیع پرشور، پادشاهی سنتی و ملی گرایی افراطی به جنبشی توده ای تبدیل شود.» بنابراین عجیب نیست که بیش از هر سازمان سیاسی دیگری، به خصوص در سال های حساس و پرحادثه 1320 تا 1335، نقش حزب توده در کنش ها و واکنش های سیاسی دوره خود مورد تجزیه و تحلیل قرار بگیرد. آبراهامیان توانسته ثابت کند در همه سال های مشروطه و تا آستانه انقلاب اسلامی، هیچ حزبی مانند حزب توده در عرصه سیاست فراگیر، موثر، منسجم و هدفمند نبوده است.

«ایران بین دو انقلاب» سه بخش و 11 فصل دارد. بخش نخست با عنوان «پیشینه تاریخی» در 3 فصل، وضعیت جامعه ایران در اواخر دوره قاجار و تضادهای درونی جامعه در این دوران، نفوذ اندیشه های جدید و تاثیر آن بر تشدید تضادها و در نهایت وقوع انقلاب، هرج و مرج های بعدی و ظهور و سقوط رضاخان را مورد بررسی قرار داده است.

بخش دوم، «سیاست ستیز اجتماعی» نام دارد که در 4 فصل، جبهه بندی نیروهای سیاسی و اجتماعی در دوره پرآشوب شهریور 20 تا مرداد 32 را تحلیل کرده؛ نویسنده در دو فصل نشان می دهد چگونه «پادشاهی نظامی» رضاخان به «پادشاهی ضعیف و گرفتار» محمدرضا تحول یافت و چگونه باز اندیشه «پادشاهی نظامی» در پهلوی دوم شکل گرفت و تقویت شد. دو فصل دیگر این بخش هم به حزب توده و نحوه گسترش آن در سراسر کشور، پایگاه اجتماعی، پایگاه قومی و فعالیت های سیاسی آن اختصاص دارد. در همین فصل از کتاب است که برخی خطاهای تاریخی به چشم می خورد؛ از جمله در نام و تعداد اعضای فراکسیون های مجلس چهاردهم، جزئیاتی از عملکرد احمد قوام در دوران نخست وزیری و تشکیل حزب دموکرات و چند مورد درباره دولت دکتر مصدق. با این حال رجوع به منابع دست اولی مانند گزارش های ارسالی سفرا، کاردارها یا کنسول های خارجی مقیم ایران برای دولت های خود به نویسنده کمک کرده تا تحلیل هایش را مستند کند.

بخش «ایران معاصر» در 3 فصل نوشته شده: «سیاست توسعه ناهمگون»، «مخالفان» و «انقلاب اسلامی». در این بخش بیش از آن که جامعه شناسی سیاسی به کمک آبراهامیان آمده باشد، اقتصادسیاسی خودنمایی می کند؛ فصولی که نشان میدهد افزایش درآمد نفت چگونه به تثبیت قدرت شاه، تعمیق وابستگی دولت به درآمد بادآورده و در نهایت تشدید دیکتاتوری را به همراه داشت تا جایی که حاکمیت حاضر نبود کوچکترین صدای اعتراضی را نه بشنود که حتی به رسمیت بشناسد.

در انتهای 3 بخش اصلی، نتیجه گیری نویسنده آمده که علیرغم حجم کم، نکات بسیار مهمی را مد نظر قرار داده است. نویسنده ابتدا انقلاب اسلامی را یک پدیده بی همتا در تاریخ معاصر می خواند چرا که «نه یک گروه اجتماعی جدید مجهز به احزاب سیاسی و ایدئولوژی های غیردینی بلکه روحانیون سنتی مجهز به منبر و مدعی حق الهی در نظارت بر عملکرد همه مقامات غیر روحانی را به قدرت رساند.» او سپس مدعی می شود که نقش پررنگ اسلام در انقلاب 57 با تاریخ معاصر نتاقض آشکاری دارد چون در همه تحولات سیاسی اجتماعی قبل، نقش سوسیالیسم و ناسیونالیسم غیرمذهبی پررنگ بوده است.

پروفسور آبراهامیان دو پرسش اساسی را مطرح می کند و به نظر می رسد پاسخ کوتاهی که تلاش داشته به آن بدهد، چندان موفق نیست (البته با توجه به فاصله کوتاه پیروزی انقلاب با نگارش کتاب چندان هم غیرمنتظره نیست) و به عبارت دیگر، سئوالات فراتر از چند صفحه پاسخ، هر یک می توانند موضوع هزاران رساله مشابه باشند. پرسش ها این است: «چرا انقلاب 1357 که بیشتر محتوایی اجتماعی، اقتصادی و سیاسی داشت، شکل ایدئولوژیکی کاملا مذهبی به خود گرفت؟ و آیا عواملی که شکل اسلامی به انقلاب دادند، زودگذرند یا پایدار؟»

اطلاعات کتاب: این کتاب از محصولات دوران اصلاحات است که در سال 1378 ابتدا توسط نشر نی منتشر شد و به فاصله کوتاهی پس از آن، ترجمه دیگری توسط نشر مرکز وارد بازار نشر شد. هر دو ترجمه کتاب با استقبال مواجه شد و به سرعت چاپ های متعدد خورد که البته محصول نشر نی، توفیق بیشتری داشت و اینک به آستانه چاپ بیستم رسیده است.

یکی از ویژگی های کتاب این است که هر دو ترجمه فارسی آن حاصل همکاری گروهی از مترجمان است؛ محصول نشر مرکز توسط 3 مترجم به فارسی برگردانده شده و محصول نشر نی توسط احمد گل محمدی، استاد تاریخ دانشگاه، و محمد ابراهیم فتاحی ترجمه شده است.

نویسنده کتاب متولد 1320 تهران است. او در 10 سالگی به انگلستان مهاجرت کرد و 12 سال بعد از آکسفورد فارغ التحصیل شد. سال 1348 دکترایش در تاریخ را از دانشگاه کلمبیا گرفت و از آن زمان تا امروز به تدریس تاریخ، به ویژه تاریخ ایران مشغول است. آبراهامیان اینک یکی از شناخته شده ترین اساتید ایران شناس مقیم غرب و از معتبرترین آنهاست تا جایی که بسیاری از اساتید مهاجر ایرانی، به توصیه او به عضویت هیات علمی در مراکز دانشگاهی و پژوهشی آمریکا درمی آیند.

نویسنده: یرواند آبراهامیان

مترجم: احمد گل محمدی، محمد ابراهیم فتاحی

ناشر: نی

شابک: 4-363-312-964-978

نوبت چاپ: نوزدهم 1391

قطع: رقعی

قیمت: 710 ص، 12600 تومان



دیدگاه ها : شما گفتید
آخرین ویرایش: شنبه 28 اردیبهشت 1392 01:57 ب.ظ