تبلیغات
کتاب باز - روزنامه سفر عتبات و مکّه

روزنامه سفر عتبات و مکّه

دوشنبه 8 اردیبهشت 1393 07:03 ب.ظ

نویسنده : علی نیلی
ارسال شده در: معرفی و مرور ،

114 سال پیش، مظفرالدین شاه قاجار تصمیم گرفت یکی از همسران پدرش را به سفر حج بفرستد. سکینه سلطان اصفهانی که به وقارالدوله ملقب شده بود، مورد عنایت ملوکانه قرار گرفت و عازم حج شد. او دستی بر قلم داشت و تصمیم گرفت خاطرات روزانه‌اش را بنویسد؛ نتیجه شده است سفرنامه‌ای خواندنی و جذاب به قلم زنی از خاندان سلطنتی قاجار در ایران سال‌های پس از مشروطه. وقارالدوله دهم مهر 1278 شمسی (سه‌شنبه 26 جمادی‌الاولی سنه 1318 تنکوزئیل) عازم سفر می‌شود و 18 ماه بعد به دارالخلافه بازمی‌گردد. در این 18 ماه او چیزهایی را دیده که شاید برای بقیه چندان اهمیت نداشته، از جمله در منازل مختلف یاد همسر «شهیدش» ناصرالدین شاه می‌افتد: «خلاصه، صبح چهار ساعت از دسته گذشته، منزل فرسنج رسیدیم. دیدم همان صحرا، همان رودخانه. اما آن سال که اینجا آمدم کجا به امشب کجا! آن شب، سفر عراق لب همین رودخانه سراپرده زده بودند. یادم آمد و دادم آمد. خدا رضای کرمانی را همنشین عمر سعد بکند که وجود نابود کرد. گریه زیادی کردم.»

وقارالدوله به‌خوبی حس زنانه‌اش را بر قلم جاری کرده: «هرچه می‌خواهم وصف نمایم زیارت گنبد مطهر [حضرت امیر در نجف] را، عقلم نمی‌رسد که چه بنویسم. عاقلان کتاب‌ها نوشته‌اند. من بی‌عقل ضعیفه ناقص عقل چه عرض کنم که شایسته این بزرگوار باشد. زن چه عقل دارند که من باشم. عدم عقل من همین جا شهادت می‌دهد که امروز صبح از ترس باران مثل باران گریه می‌کردم و...» و جاهایی هم فراتر از سطح زنان و مردان آن روز ظاهر می‌شود: «اهل این ده از دست میرزا فتح‌الله خان که برادر ناظر است و این ده سپرده به اوست، زیاد ناله داشتند. اگرچه رسم مردم این شده که از هیچ‌کس رضایت ندارند. پیغام زیادی هم به من دادند که سرکار علیه همدم السلطنه بگویم.» 

وقارالدوله این ایام همسر میرزااسماعیل خان معتصم‌الملک است اما کمتر از او یادی می‌کند و البته هرجا نامش را می‌آورد، با احترام است. در کاروان برادرش هم هست که مراقب اوست و کارهایش را پیش می‌برد. سفر از راه لبنان و حلب انجام گرفته و برای همین طولانی شده است. اقامت دو ماهه در عتبات در رفت و برگشت هم به مدت سفر افزوده. البته او در مدت اقامت در کربلا از نوشتن دست کشیده و بنابراین اتفاقات حدود دو ماه از سفرش چندان روشن نیست.

جالب است که نویسنده به مخارج سفر توجه نشان داده و هر جا چیزی خریده و یا مبلغی داده، چه به عنوان مزد و انعام و چه به عنوان عوارض، آن را یادداشت کرده:

-         در منزل جیرود: مرغ بزرگ دانه‌ای یک قران، نان یک من یک قران

-         در منزل قلعه مهدی خان: نان یک من یک ریال، گوشت یک چارک 3 عباسی

-         در منزل فرسنج: نان یک من یک ریال، ذغال یک من 10 شاهی، هیزم یک من 300 دینار

-         هزینه ایاب و ذهاب از مسیر حلب: 2 قاطر، یک حمله‌دار و یک عکام 300 تومان

باز از نکات جالب سفرنامه، توجه وقارالدوله به زرق و برق شهرها و واحه‌هاست؛ او بیروت و پرت سعید و کربلا و نجف و... را خوب توصیف می‌کند و مزایای هر کدام از شهرها را به قلم می‌آورد. توجه به ظاهر زنان، دقت در وضعیت بازار و خرید سوغات، از دیگر نکاتی است که نظر «یکی از حرم‌های شاه شهید نورالله مضجع» را جلب کرده است.

نویسنده به تمامی شبیه شوی سابقش بوده و علاوه بر نوشتن، طبع شعر هم داشته:

اجل بده تو امانم به سوی مکه رسم//ادای حج بنمایم که هست ایمانم
پس از طواف و زیارت خدا مرا برسان//به آستان آن خاتم رسولانم
ز
یارت نبی و فاطمه و چهار امام//نصیب و قسمت من کن به حق قرانم
پس از زیارت ایشان به سوی شام روم//به نزد حضرت زینب تصدقش جانم

اطلاعات کتاب: مصححان کتاب که هر دو از نامداران این عرصه‌اند، با کمال تعجب هیچ اطلاعاتی از نسخه خطی سفرنامه وقارالدوله به دست نداده‌اند و بنابراین مشخص نیست این دفتر به قلم خود وقارالدوله بوده یا او گفته و کسی نوشته، خط و کتابت و جنس کاغذ چه بوده و... فقط گفته شده اصل نوشته در مجموعه‌ای شخصی نگهداری می‌شود. نقیصه دیگر کتاب، نداشتن نقشه سفر است. مصححان می‌توانستند نقشه‌ای از مسیر طی شده تهیه کنند تا منازل و شهرهای مورد اشاره، برای مخاطب ملموس‌تر باشد.

اما از محاسن کتاب باید به کاغذ مرغوب و خاص آن اشاره کرد که حال و هوایی قدیمی به متن داده است. صحافی کتاب هم کم اشکال است و در انتهایش فهرست راهنمایی هم تهیه شده.

روزنامه سفر عتبات و مکه سکینه سلطان نخستین بار در بهار 89 و توسط نشر علم منتشر شد.

 نویسنده: سکینه سلطان وقارالدوله اصفهانی کچک

به کوشش: رسول جعفریان، کیانوش کیانی هفت‌لنگ

ناشر: علم

نوبت چاپ: اول، 1389

شابک:  978-964-224-172-9

قطع: وزیری

قیمت: 170 صفحه، 7500 تومان




دیدگاه ها : شما گفتید
آخرین ویرایش: یکشنبه 4 آبان 1393 01:53 ق.ظ