تبلیغات
کتاب باز - اسنادی از قیام سی تیر 1331

اسنادی از قیام سی تیر 1331

یکشنبه 26 مرداد 1393 06:50 ب.ظ

نویسنده : علی نیلی
ارسال شده در: معرفی و مرور ،

طبق سنن پارلمانی، با رسمیت یافتن دوره جدید پارلمان، نخست‌وزیر استعفا می‌کرد تا نمایندگان رای تمایل خود به وی یا کس دیگری را اعلام کنند؛ دکتر مصدق هم چنین کرد تا هم مجلس جدید هفدهم (که خود عهده‌دار برگزاری انتخاباتش بود) را محک بزند و هم به سنت معمول دولت‌ها عمل کند. پانزدهم تیر سال 1331، 52 نماینده مجلس شورای ملی برای تشکیل کابینه به محمد مصدق چراغ سبز نشان دادند. نمایندگان سنا اما از دادن رای تمایل خودداری کردند و آن را منوط به ارائه برنامه دولت. بنابراین مصدق از قبول نخست‌وزیری خودداری کرد و این اعتراض شدیداللحن آیت‌الله کاشانی را در پی داشت که او را همچنان شایسته‌ترین فرد برای مبارزه با امپریالیسم انگلستان می‌دانست. سیل نامه و تلگراف از شهرستان‌ها و راهپیمایی‌های پراکنده در تهران در حمایت از مصدق، باعث شد نیروهای ملی بار دیگر در معادلات قدرت دست بالا را داشته باشند و چنین شد که با وجود عدم تمایل سنا، محمدرضا پهلوی فرمان تشکیل کابینه را به نام مصدق نوشت.

پیرمرد اما حالا امتیاز می‌خواست؛ شرط گذاشت که اختیاراتش برای 6 ماه تصویب شود و وزارت جنگ را هم خودش اداره کند. این درخواست یعنی ورود به حیاط خلوت پهلوی دوم که روشن بود مورد موافقتش قرار نمی‌گیرد. با عدم پذیرش درخواست مصدق از سوی شاه، وی در نامه‌ای استعفای خود را اعلام کرد: «چون در نتیجه تجربیاتی که در دولت سابق به دست آمده، پیشرفت کار در این موقع حساس ایجاب می‌کند که پست وزارت جنگ را فدوی شخصا عهده‌دار شود و این کار مورد تصویب شاهانه واقع نشد، البته بهتر آن است که دولت آینده را کسی تشکیل دهد که کاملا مورد اعتماد باشد و بتواند منویات شاهانه را اجرا کند. با وضع فعلی ممکن نیست مبارزاتی را که ملت ایران شروع کرده است، پیروزمندانه خاتمه دهد.» خیلی‌ها نفس راحتی کشیدند که شر مصدق کم شد. نمایندگان جلسه غیرعلنی تشکیل دادند و بعد از چندی مذاکره، احمد قوام را کاندیدای نخست‌وزیری کردند. محمدرضا هم بلافاصله فرمان را به نام او صادر کرد. قوام که باز سکه بختش برده بود، بیانیه‌ای تند و تیز نوشت که «کشتی‌بان را سیاستی دگر آمد» و هیچ شخصی از مجازات مخالفت با دولت مصون نیست و...

از پخش بیانیه قوام تا استعفایش 4 روز طول کشید؛ 4 روزی که کشور به تعطیلی کشانده شد، مردم تقریبا در همه شهرهای ایران به خیابان ریختند، له مصدق و علیه قوام شعار دادند، با مامورین درگیر شدند و کشته دادند. همان ایام تصور می‌شد از کشته‌های آن چند روز، پشته ساخته شده؛ خبر در شهر می‌پیچید و بر عصبانیت مردم می‌افزود. بعد از ظهر سی تیر، بعد از یک درگیری شدید در حوالی بازار پایتخت، احمد قوام استعفا کرد و باز محمد مصدق نخست‌وزیر شد.

«اسنادی از قیام سی تیر 1331» مجموعه‌ای از مکاتبات اداری درباره حوادث آن چند روز است؛ اسنادی که نشان می‌دهد فرمانداری‌های نظامی چه ارزیابی‌ای از اوضاع داشتند، چگونه با مردم مواجه می‌شدند و چه انتظاری از مرکز داشتند. اسنادی که به وضوح فراگیری اعتراضات در سراسر ایران را نشان می‌دهند؛ تبریز و همدان و کرمانشاه و رشت. آبادان و خرمشهر و کرمان و اصفهان و ارومیه و اهواز و حتی شهرهای کوچک. بخش دیگری از اسناد، مربوط به بعد از استقرار مجدد مصدق است شامل گزارش کمیته تشکیل شده در مجلس برای رسیدگی به درخواست مجروحین، یافتن مجرمین، مجازات آمرین و... از خلال این نامه‌ها و مکاتبات می‌توان هم حس تعاون ملی را ردگیری کرد و هم روحیه سوءاستفاده از بزنگاه‌ها را. هزاران تومان برای دلجویی از آسیب‌دیدگان جمع شد و سیل درخواست‌ها، کمیته را دچار سردرگمی می‌کرد. باید ثابت می‌شد که صفرعلی و حسن و حسین واقعا در اعتراض به قوام دچار آسیب شده‌اند و این کار ساده‌ای نبود. بخش دیگری از اسناد، مربوط به نخستین سالگرد حادثه است که چند روز پیش از سرنگونی دولت مصدق برگزار می‌شد. اینجا هم واقعیت‌های تاریخی جالبی به چشم می‌آید و از جمله آن‌که حزب توده میدان‌دار بزرگداشت شهدا شده بود! بخش چهارم اسناد هم رونوشت گزارشات سفارت‌خانه‌های ایران در مورد ماجراست و چند ترجمه از گزارش‌های خبری رسانه‌های کشورهایی چون امریکا، انگلستان، اردن، هند، ترکیه، یوگوسلاوی و...

اطلاعات کتاب: از محصولات مرکز اسناد ریاست جمهوری است که در دوره اصلاحات تاسیس شد. مهندس میرحسین موسوی، احمد مسجدجامعه و هادی خانیکی اعضای شورای نظارت و یعقوب آژند، هاشم آقاجری، عطاالله حسنی، عبدالرسول خیراندیش و غلامحسین زرگری‌نژاد اعضای شورای علمی‌اش بودند. کتاب شامل 128 سند است که از دفتر ثبت نخست‌وزیری استخراج شده است. محتوای سندها هم از نیم صفحه تا چندین صفحه را پر می‌کند. چند قطعه تصویر، نمونه‌ای از اصل اسناد و فهرست اعلام از دیگر بخشهای کتاب هستند.

نویسنده: ------------------------

ناشر: سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد

نوبت چاپ: اول، 1382

شابک: 978-964-422-407-8                        

قطع: وزیری

قیمت: 490 صفحه، 3000 تومان

 




دیدگاه ها : شما گفتید
آخرین ویرایش: یکشنبه 26 مرداد 1393 06:55 ب.ظ