تبلیغات
کتاب باز - جبهه ملی ایران

جبهه ملی ایران

دوشنبه 24 شهریور 1393 04:50 ب.ظ

نویسنده : علی نیلی
ارسال شده در: معرفی و مرور ،

یکی از مهم‌ترین دلایل پیروزی مبارزات مردم در جریان ملی شدن صنعت نفت، هم‌سو شدن عموم نهادهای جامعه مدنی بود؛ تقریبا از نیمه­های دهه 1320، نهادهایی در جامعه ایرانی شکل گرفت که در پایان این دهه، نقشی اساسی در حمایت از مصدق و دولت او ایفا کرد. روزنامه‌ها، احزاب و گروه های مذهبی به مرجعیت آیت‌الله کاشانی از جمله این نهادها بودند و البته هنر مصدق این بود که توانست این نهادهای ناهم‌گن و نا‌هم‌گون را هم‌جهت کند.

یکی از مهم‌ترین ابزارهای مصدق برای بهره‌برداری از شرایط ایجاد شده در پس غوغای نفت، «جبهه ملی ایران» بود؛ تشکلی که در اعتراض به دخالت‌های گسترده دولت در انتخابات مجلس شانزدهم و تقریبا اتفاقی شکل گرفت اما طی سال‌های 1329 تا 1332، نقشی اساسی در حمایت از روی کار آمدن مصدق و بعد، برنامه‌های دولت او ایفا کرد.

کتاب «جبهه ملی ایران از پیدایش تا کودتای 28 مرداد» روایت کورش زعیم از تشکیل جبهه ملی و اقدامات بعدی آن است:  «دکتر مصدق از مردم دعوت کرد که روز 22 مهر 1328، بذای اعتراض جلوی کاخ شاه گرد هم آیند. دکتر مصدق در این فراخوان اعلام کرد: ما تصمیم گرفته‌ایم که روز جمعه 22 مهر دو ساعت قبل از ظهر در جلو سردر سنگی اعلی‌حضرت حاضر شویم. ای مردم در آن‌جا ما را تنها نگذارید... در ساعت  موعود، ده هزار نفر در خیابان کاخ برابر خانه دکتر مصدق گرد آمدند. دکتر مصدق ژیشاژیش جمعیت به سوی سردر سنگی (کاخ مرمر) حرکت کرد. در برابر خانه شاه، دکتر مصدق نامه‌ای را که خطاب بهشاه تهیه شده بود به افسر نگهبان داد و گفت که این، تظلم‌نامه مردم از جریان سوء انتخابات است، و خواست که اجازه دهند همه آن مردم و اگر امکان ندارد، عده‌ای که آن‌ها انتخاب می‌کنند، در دربار متحصن شوند. افسر نگهبان به مصدق می‌گوید چون هوا سرد و ایشان ضعیف است، بهتر است وارد کاخ شاه شده و منتظر شود تا ژاسخ عریضه داده شود... پس از این رویداد، عبدالحسین هژیر، وزیر دربار، به جلوی در کاخ می‌آید. وقتی به نزدیکی مصدق می‌رسد، مصدق با خشم یقه او را می‌گیرد و فریاد می‌کشد: عبدالحسن‌خان! تو شرف داری؟ از تو می‌ژرسم این انتخابات آزاد است؟ تو را به وجدانت، این انتخابات آزاد است؟ هژیر به اعتراض مصدق پاسخ نمی‌دهد؛ ولی درباره تحصن مذاکره می‌کند و در نتیجه، قرار می‌شود عده‌ای از میان جمعیت انتخاب و برای تحصن وارد کاخ شوند. اشخاصی که برگزیده شدند تا همراه دکتر مصدق در دربار بست بنشینند، عبارت بودند از: عبدالقدیر آزاد خراسانی، شمس‌الدین امیرعلایی، مظفر بقایی، سیدابوالحسن حائری‌زاده، ارسلان خلعتبری، عباس خلیلی، احمد زیرک‌زاده، کریم سنجابی، سیدعلی شایگان، حسن صدر، ابوالحسن عمیدی‌نوری، سیدحسین فاطمی، آیت‌الله سیدجعفر غروی، رضا کاویانی، یوسف مشار، سیدحسین مکی، احمد ملکی، سیدمحمدرضا جلالی نائینی، سیدمحمد نریمان...»

این بیست نفر، بعد از ناامیدی از دربار و اقدام موثر شاه، راهی خانه مصدق شدند و چند روز بعد، یکم آبان 1328، اعلامیه موجودیت «جبهه ملی ایران» را صادر کردند.

جبهه ملی از این به بعد یکی از نقش‌آفرینان اصلی صحنه آشوب‌زده سیاست در ایران بود و کوتاه زمانی پس از تشکیل، توانست اقلیت قدرتمندی در مجلس شانزدهم باشد. غوغای نفت بالا گرفت و جبهه ملی، با همراهی دیگر نهادهای جامعه مدنی، توانست قانون ملی شدن نفت را از تصویب مجلس بگذراند. چندی بعد، بزرگ جبهه ملی به نخست‌وزیری برگزیده شد و همان مشکل همیشگی رخ نمود؛ منتقدان تند و تیز دولت‌های قبل، حال خود دولت بودند...

نویسنده روایتی هم‌دلانه از اقدامات جبهه ملی اول دارد و کمتر به اشتباهات بزرگ و اساسی آن، از جمله خودداری از ارائه لیست نمایندگان مورد حمایت برای مجلس هفدهم، می‌پردازد. شاید به همین دلیل و عامدانه بوده که بیشتر از خود جبهه و اکسیون‌های سیاسی‌اش، مصدق و اقداماتش مورد توجه نویسنده قرار گرفته است. با این حال کتاب زعیم، تاریخ‌نگاری نسبتا دقیقی از سه سال مهم در تاریخ معاصر ایران است که نشان می‌دهد چگونه، گروه‌های متفاوت و حتی متباین، اشتراک منافع یافتند و همین اشتراک منافع مقطعی، با مدیریت درست به یکی از درخشان‌ترین اقلام کارنامه این ملت بدل شد.       

اطلاعات کتاب: کتاب برای بار نخست، در اردیبهشت ماه سال 1378 و با تیراژ 3هزار نسخه منتشر شد. استقبال زیاد از کتاب آن را ظرف 15 ماه به چاپ دوم رساند و البته در این فاصله، نویسنده در برخی از فرازهای کتاب تجدید نظر کرد. غیر از پیش‌گفتار چاپ دوم،یادداشتی از سعید فاطمی، پیش‌گفتار اصلی، یادداشتی از علی اردلان، متن آخرین دفاع مصدق در دادگاه نظامی، چند قطعه عکس، فهرست منابع و نمایه، کتاب نوزده فصل دارد: 1- مجلس چهاردهم، 2- مجلس پانزدهم، 3- بحران نفت، 4- پیدایش جبهه ملی، 5- مجلس شانزدهم، 6- سازماندهی جبهه ملی ایران، 7- ترکیب جبهه ملی ایران، 8- مصدق در مجلس شورای ملی 9- جبهه ملی در کمیسیون نفت، 10- ملی شدن صنعت نفت، 11- نخستین دولت جبهه ملی، 12- نخست‌وزیری دکتر مصدق، 13- خلع ید، 14- مصدق و سازمان ملل متحد، 15- مجلس هفدهم، 16- فراکسیون نهضت ملی، 17- به سوی بحران، 18- کودتای 28 مرداد، 19- 28 مرداد 1332.  

نویسنده: کورش زعیم

ناشر: ایران مهر

نوبت چاپ: دوم، مرداد 1379

شابک:  978-964-92528-2-7

قطع: رقعی

قیمت: 368 صفحه، 2000 تومان




دیدگاه ها : شما گفتید
آخرین ویرایش: دوشنبه 24 شهریور 1393 04:54 ب.ظ