تبلیغات
کتاب باز - مطالب آذر 1395

نسیم‌بیداری 74

جمعه 26 آذر 1395 04:32 ق.ظ

نویسنده : علی نیلی
ارسال شده در: مجله بازی ،

ماه‌نامه سیاسی فرهنگی نسیم‌بیداری بخش زیادی از حجم خود در شماره آذرماه‌اش را به بررسی زندگی و زمانه و کارنامه مصطفی شعاعیان اختصاص داده است. نام پرونده، «شورشی شریف» است و در مطلع آن آمده است: «یکی از ضعف‌های بزرگ نظام تدبیر در ایران، عدم توانایی بهره‌برداری از ذخیره دانایی و انباشت دانشی است که از تجربه‌های تاریخی بعضا گران‌بها به دست آمده و برای این ملت به یادگار مانده است. یکی از این تجارب تاریخی، اتفاقاتی است که بعد از کودتای 1332 تا نیمه اول دهه 1350 در زیرلایه‌های جامعه ایران رخ داد؛ تمایل عجیب نیروهای سیاسی جوان به فعالیت مسلحانه در واکنش به بسته شدن فضای نقد و گردش سالم نخبگان و دست به دست شدن قدرت از سویی و جذابیت یافتن ایدئولوژی چپ برای آنان از سوی دیگر. این دو رخ‌داد، خود را در قالب تشکیل دو سازمان مجاهدین خلق و چریک‌های فدایی خلق نشان داد. اولی یک سازمان اصالتا مذهبی بود که بعد به دام چپ‌روی افتاد و دومی از اساس بر اندیشه‌های مارکسیستی بنا شده بود اما بودند در این میان کسانی که می‌خواستند سنتزی از مبارزه ارائه کنند که همه‌گیر باشد و بتواند نیروهای مذهبی را هم شامل شود. شاخص‌ترین چهره این جریان مصطفی شعاعیان بود که گرچه مذهبی نبود اما به آن احترام می‌گذاشت. وی در میانه دو سازمان مبارز قرار گرفت؛ نه مانند فداییان به «آیه‌های مارکس» ایمان داشت و نه مانند مجاهدین به خوانش مارکسیستی مبارزه و جامعه و طبقه اعتقاد داشت. به این ترتیب او به کنش‌گری ویژه در میان مبارزان پیش از انقلاب بدل شد. کسی که با متر معیارهای امروز هم یک «شورشی شریف» محسوب می‌شود و نه یک «روشنفکر تروریست». تجربه شعاعیان، نوع مواجه‌اش با پدیده‌های اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و حتی فرهنگی، تلاش غیرقابل انکارش برای دانستن بیشتر، تلاشش برای مکتوب‌کردن نظراتش و باورش به لزوم مبارزه جبهه‌ای، پس از 4 دهه‌ای که از مرگش می‌گذرد، هنوز هم جذاب و قابل درس‌آموزی است.»

بعد از این مقدمه، یادداشت تحلیلی توصیفی دبیر سرویس تاریخ نسیم‌بیداری با عنوان «جادوی دیالکتیک؛ تفنگ و تنهایی، ترور و سیانور» آمده است. این یادداشت هم نگاهی به زندگی سیاسی شعاعیان دارد و هم به کنش‌های او در دهه‌های 1330، 40 و 50 می‌پردازد. در فراز پایانی این گزارش می‌خوانیم: «از شهریور 53 که ارتباط شعاعیان با چریک‌ها قطع شد تا بهمن 54 که نفس‌هایش قطع شد، اطلاع دقیقی از زندگی و کار و فعالیتش وجود ندارد و این ابهام، تا باز شدن گنجینه اسناد ساواک به روی پژوهشگران، باقی خواهد بود. تنها می‌‌دانیم که او تغییر قیافه داده بوده و آثارش را جمع‌آوری و مرتب و بازنویسی می‌کرده است. احتمالا آخرین نوشته‌اش، همان نامه‌ای است که به تاریخ نه چندان دقیق «زمستان 54» و با امضای «رفیق» خطاب به «بنگاه انتشاراتی مزدک» در مورد آثارش نوشته است. هنوز هم مشخص نیست در آن صبح سرد شانزدهم بهمن، پی چه کاری، گذرش به خیابان استخر افتاده است و هنوز نمی‌دانیم آیا پاسبان ساده کلانتری مرکز، واقعا او را ناشناخته و نادانسته به دام انداخته یا چریک مخفی مخفوف، در تور نامرئی ساواک گفتار آمده است. می‌دانیم او در سراسر زندگی با جادوی دیالکتیک زیست؛ اگر زنده بیرون آمدنش از گورستان مسگرآباد را نشانه این جادو می‌داند، ما نیز می‌توانیم به‌سان خودش، تنهایی‌اش با وجود آن‌همه ارتباط و رفاقت و دوستی را جادوی دیالکتیک بدانیم، نیز اشتیاقش به قیام مسلحانه و گیرکردن اسلحه‌اش در آن لحظه حیاتی را. این هم جادوی دیالکتیک بود که در هسته مرکزی جبهه دموکراتیک خلق، نه سیانور عسگریه و نه سیانور نبوی که تنها سیانور او عمل کرد و به کام مرگ کشانیدش. این هم جادو بود که تروریست خوانده می‌شد اما بیشتر قربانی ترور بود تا عامل آن. شاید نتوان شهیدش نامید اما حتما می‌توان یک شورشی شریف خواندش؛ شعاعیان شریف بود چون تا واپسین دم حیات، می‌کوشید که بیشتر و بهتر بداند.»

مصاحبه با محمدحسین خسروپناه با عنوان «از شعاعیان متفکر تا شعاعیان مسلح»، یک یادداشت از مسعود کوهستانی‌نژاد در معرفی و نقد مقاله «نسل جوان و جبهه ملی» از نوشته‌های شعاعیان با عنوان «رساله‌ای زیر سایه ملکی»، یادداشتی از محمدعلی مرادی با عنوان «شعاعیان و جدال میان تعقل و تخیل» و گفت‌وگویی کوتاه با مازیار بهروز بخش‌های دیگر پرونده تاریخ نسیم‌بیداری را تشکیل می‌دهد.

مهندس بهزاد نبوی که از رفقای شعاعیان بود در گفت‌وگویی نسبتا بلند، درباره شخصیت، رفتار و کردار او توضیح داده است. نبوی می‌گوید «شعاعیان مارکسیستی بود که مارکس را هم قبول نداشت». مطلب بعدی، گزارشی است از 6 کتابی که درباره این مبارز چپ‌گرا اما مستقل به رشته تحریر درآمده و نام «خوانش شعاعیان» برای آن انتخاب شده است. مصاحبه با پیمان وهاب‌زاده، استاد ایرانی دانشگاه ویکتوریای کانادا با عنوان «تک‌اندیش، کم‌همتا و اصیل بود» و گزارش سری ساواک از مرگ شعاعیان و حلقه‌های ارتباطی او، مطالب بعدی را تشکیل می‌دهد. اما شاید یکی از خواندنی‌ترین بخش‌های این پرونده، مصاحبه با مهندس رضا عسگریه باشد که از دوستان نبوی و شعاعیان و جزء پایه‌گذاران «جبهه دموکراتیک خلق» باشد. عسگریه به واسطه بهزاد نبوی با شعاعیان آشنا شد و با او رفاقت یافت. کمی بعد به کارگردانی یکی از عوامل ساواک، طرحی را برای انفجار ذوب‌‌آهن اصفهان در گروه مطرح کرد و بعد از کش‌وقوس‌هایی دستگیر شد. شعاعیان همواره فکر می‌کرد عسگریه او و نبوی را لو داده است و حالا پس از 4 دهه، عسگریه شرح ماوقع داده است و این‌که چرا و چگونه دستگیر شده.

هوشنگ ماهرویان هم در گفت‌وگویی، شعاعیان را چنین توصیف کرده است: «هم عاشق اسلحه بود، هم متفکر نقاد». مطلب دیگر، بخشی از خاطرات ویدا حاجبی تبریزی است درباره شعاعیان. این دو در موسسه تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران با هم همکار بودند و آخرین دیدارشان چند روز قبل از مرگ شعاعیان رقم خورد. مصاحبه با انوش صالحی، نویسنده کتاب «مصطفی شعاعیان و رمانتیسم انقلابی» هم مطلب دیگر بخش تاریخ است. نگاهی به مهم‌ترین آثار قلمی شعاعیان در 6 صفحه و روایت یک شاهد عینی از واپسین دقایق حیات مصطفی شعاعیان به همراه چند سند منتشر نشده، مطالب دیگر بخش تاریخ نسیم‌بیداری را تشکیل می‌دهند.

در بخش سیاسی این شماره کارنامه علی جنتی در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بررسی شده است و در بخش بین‌الملل، کارنامه اوباما و تغییرات احتمالی در سیاست خارجی این کشور به دلیل انتخاب ترامپ به بحث گذاشته شده. این شماره نسیم‌بیداری بعد از مدت‌ها 132 صفحه‌ای است و 10 هزار تومان قیمت دارد. 




دیدگاه ها : شما گفتید
آخرین ویرایش: جمعه 26 آذر 1395 04:35 ق.ظ